Iedereen heeft gevoelens en emoties. Zo ben je blij, boos, verdrietig, angstig, opgewonden of woedend. Soms zijn ze prettig, een andere keer niet. Wat prettig is en wat niet is voor iedereen verschillend. Belangrijk is om je gevoelens te herkennen. Want als je iets niet prettig vindt, moet je dat duidelijk laten merken en dat kan moeilijk zijn.
De volgende punten kunnen je helpen gevoelens te herkennen.
Situaties beoordelen
Wat voor de een prettig is, kan voor een ander niet leuk zijn. Het is goed als je van jezelf weet wat jij in bepaalde situaties wel en niet prettig vindt. Iets positief of prettig vinden zou je het JA-gevoel kunnen noemen. Vind je iets niet prettig, dan is dat het NEE-gevoel. Bijvoorbeeld hoe voel jij je als je naar de film gaat, met de metro gaat reizen, te laat komt op een feestje of iemand te dicht bij je komt, etc.
TIP Ga gedurende een week eens bij jezelf na wanneer je nu een JA-gevoel en een NEE-gevoel kreeg. Bedenk hoe dit komt en hoe je er mee om gaat of wilt gaan. Hoe doen anderen dit? Maak eventueel gebruik van het bijgevoegde schema)
Je eigen grenzen trekken
Persoonlijke ruimte
Voor iedereen is het belangrijk om een "eigen plek" te hebben. De plaats die je kiest in de ruimte kan ook veel over jezelf vertellen. Ga je bij een verjaardagsfeestje tussen andere mensen zitten, of zonder jij je af? Wat vind je ervan als een dokter jouw bloed moet onderzoeken. Trek jij zonder schaamte je kleren uit en wat vind je ervan dat hij jouw blote huid aanraakt?
Luchtbel
Hoe ver je van iemand af gaat staan of zitten heeft verschillende doelen. De afstand zegt bijvoorbeeld iets over hoe intiem en hoe persoonlijk je de onderlinge relatie of het gespreksonderwerp vindt. De lichamelijke afstand die je tot iemand anders bewaart en je reactie op iemand als deze "te dichtbij komt" heeft een grote invloed op hoe je met diegene praat en omgaat. Wie dichterbij komt dan je gewend bent, maakt dat je je erg ongemakkelijk kan voelen, zodat je bijvoorbeeld achteruit stapt. Deze persoonlijke ruimte of intieme zone vormt een soort luchtbel om ons heen. Wie daar ongevraagd in komt, kan rekenen op een afwerende of nijdige reactie.
Grenzen
Wanneer je ondersteuning nodig hebt van anderen, bijvoorbeeld voor je zorg, dan kan het moeilijk zijn om mensen toe te laten tot je persoonlijke ruimte of "eigen plek". Wees je bewust van je eigen ruimte en ook jij moet je grenzen stellen. Je herkent je grens door goed naar je gevoel te luisteren.
TIP Ga eens gedurende een week bij jezelf na wanneer de personen om je heen in je persoonlijke ruimte of intieme zone (de denkbeeldige luchtbel) zijn gekomen. Bedenk voor jezelf hoe je hier op reageerde en wat je hier mee deed. Zou je het een volgende keer anders aanpakken? Ook zou je kunnen bijhouden hoe jij met iemand anders zijn persoonlijke ruimte omgaat en hoe die persoon daar op reageert.
Durf (hulp) te vragen
Eigenlijk benadrukken alle jongeren dat ze alleen iets vragen als het echt niet anders kan. Je moet wel. Hulp vragen is één ding, de manier waarop is een tweede. Hoe je dat doet, is afhankelijk hoe je in je schoenen staat. Zelfvertrouwen helpt. Dan weet je dat je niet ‘klein’ of ‘minder’ bent als je een beroep op iemand doet. Het is dan ook een hele kunst om op een goede manier hulp te vragen. Toch is het voor anderen makkelijker om je te helpen als je goed aangeeft wat je wilt. Jij moet het mogelijk maken dat ze zich in kunnen leven in jouw situatie. Daarvoor heb je geduld en gevoel voor nodig. Want Regie voeren is bestaat juist vaak uit hulpvragen wanneer het nodig is, zeker als je bijvoorbeeld in je zorg afhankelijk bent van anderen. Zie ook Ik en anderen: hoe sta jij tegenover anderen?
Hieronder volgen een aantal tips voor het stellen van vragen, kennismaken:
TIP Belangrijke punten bij het stellen van vragen zijn:
TIP Belangrijke punten bij kennismaken zijn:
Durf nee te zeggen
Je kunt vast situaties bedenken waarin je het moeilijk vindt om nee te zeggen. Het kan je helpen als je je ervan bewust wordt waarom je dat moeilijk vindt. Daarnaast kun je leren om op een vriendelijke manier nee te zeggen. Dat heet ook wel assertief zijn. Je hebt situaties waarin iemand je iets vraagt waar je nee op wilt zeggen maar ook kan iemand iets doen wat je niet wilt. Hieronder volgt een aantal tips voor beide situaties.
TIP Belangrijke punten bij 'Nee zeggen' als iemand je een vraag stelt zijn:
TIP Belangrijke punten bij 'Nee zeggen' als iemand iets bij je doet dat je niet wilt zijn:
Kritiek krijgen
Als mensen zeggen dat je iets verkeerd hebt gedaan, is het soms moeilijk daar mee om te gaan. Kritiek krijgen is lastig, kritiek geven soms nog veel moeilijker. Waarom vinden we het zo moeilijk om er soepel mee om te gaan? In veel gevallen is kritiek juist een kans om je prestaties te verbeteren.
Voorbeeld: Je hebt bepaalde taak niet uitgevoerd (thuis, op school of werk) en de docent zegt in de klas tegen je dat je de opdracht niet goed hebt gedaan. Of je zou iemand een bezoek brengen en je heb dit niet gedaan, diegene belt je op en zegt dat hij het niet leuk vindt dat je niet bent langsgekomen.
TIP Belangrijke punten bij 'Kritiek krijgen' zijn:
Kijk ook bij > Feedback geven en ontvangen
Iets bepraten
Met iemand praten lijkt eenvoudig. Bij een moeilijk onderwerp is het soms toch moeilijker dan verwacht. Vooral als jij of de ander iets wilt bepraten om iets voor elkaar te krijgen. Je wilt iets verduidelijken, of je wilt bij de ander iets bereiken. Bijvoorbeeld als je ruzie gehad hebt en je wilt deze ruzie goedmaken en bespreken.
TIP Belangrijke punten bij 'Iets bepraten' zijn:
Kritiek geven
Als je het ergens niet mee eens bent, kan je de ander dit direct zeggen, je kan dit op verschillende manieren doen. Een positieve manier van kritiek geven is soms moeilijk, maar wel belangrijk als je wilt dat de ander er ook echt wat mee doet.
Voorbeeld: Je hebt aan iemand iets gevraagd om mee te nemen. Je hebt het nodig. Diegene is het vergeten. Je kunt nu diegene op verschillende manieren kritiek geven. Je kunt zeggen: ‘ik vind het niet leuk dat je het vergeten bent’.
TIP Belangrijke punten bij 'Kritiek geven' zijn:
Kijk ook bij > Feedback geven en ontvangen