Zelfmanagement

Zelfmanagement 2017-07-12T13:49:37+00:00

Een wezenlijk onderdeel van de voorbereiding op de overstap naar de volwassenenzorg is het stappenplan is bevordering van zelfstandigheid en zelfredzaamheid:

    • zelfstandigheid in de zorg voor eigen aandoening en behandeling
    • zelfredzaamheid in de samenleving (omgaan met de aandoening, vergroten van weerbaarheid en veerkracht (resilience)

Een vroege start is hierbij wenselijk: de bevordering van zelfmanagement moet in de regel eerder beginnen dan het 12e jaar, maar is uiteraard afhankelijk van het soort therapeutisch regime.

Mogelijke indicatoren voor zelfmanagement zijn:

  • aanwezigheid en gebruik van stappenplan t.b.v. zelfmanagement
  • meten van self-efficacy van de jongere
  • aanwezigheid van een ‘assessment of readiness for transfer’
  • aanwezigheid van aanbod voor training van relevante zelfmanagement vaardigheden
  • betrokkenheid van jongeren bij het ontwikkelen / uittesten van zelfmanagement materiaal
  • leeftijd waarop zelfmanagement voor het eerst aan de orde wordt gesteld
  • oordeel van jongere / ouders over verloop van zelfmanagement ontwikkeling

Tools bij het thema Zelfmanagement zijn:

Informatie over transitie

zorg-picto-142

Jongeren en hun ouders moeten voorbereid worden op de transitie naar de volwassenenzorg. Dit kan gedaan worden door het verstrekken van informatie, bijvoorbeeld in de vorm van een folder, poster en/of een speciale webpagina. Het doel is om jongeren en hun ouders te voorzien van informatie over de aankomende transitie. Wat betekent deze transitie voor hen en hoe kunnen zij zich hier op voorbereiden?

Tool Informatie voor jongeren en ouders over transitie

Individueel Transitieplan

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

Het Individueel Transitieplan (ITP) is een actieplan voor zelfmanagement en zelfredzaamheid dat door jongeren en ouders wordt ingevuld. Deze interventie wordt door zorgverleners vaak als basis genomen om verschillende onderwerpen aan de orde te stellen, zoals het stimuleren van zelfstandigheid van jongeren in de zorg en in het dagelijks leven. Ook kunnen er door middel van het ITP doelen gesteld worden en afspraken gemaakt worden om succesvol volwassen te worden. Het ITP is generiek. Het is geschikt voor gebruik bij verschillende aandoeningen, maar kan op verschillende ziektespecifieke onderwerpen aangepast worden. Het doel is om de autonomie en eigen regie van jongeren te vergroten en zorg op maat te bieden in de transitievoorbereiding.

Tool Individueel Transitieplan

Zie voor meer informatie ook:

Checklist Individueel Transitieplan

De Checklist ITP is een instrument waarmee de zorgverleners in het eigen dossier kan bijhouden welke onderwerpen uit het Individueel Transitie Plan (ITP) zijn besproken en welke afspraken er zijn gemaakt

Tool Checklist voor in ITP

Zie voor meer informatie ook:

Ready Steady GO

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

Het RSG-programma is een nieuw, generiek transitieprogramma dat ingezet kan worden op iedere willekeurige polikliniek. Het programma is ontwikkeld in Engeland;  de Nederlandse voorloper hiervan was het Individueel Transitieplan (ITP).

Het RSG-programma begint met het uitreiken van een informatiefolder, daarna worden voor de transfer drie lijsten een voor een behandeld (Ready, Steady, Go). Na de overstap kan er verder worden gewerkt met de lijst Hello. Het RSG-programma is gericht op het empoweren van jongeren tijdens hun medische behandeling. Het is een actieplan voor het bevorderen van zelfmanagement en zelfredzaamheid. Er worden, samen met de jongere en de ouders, doelen bepaald en afspraken gemaakt. Op die manier worden de jongeren en hun ouders al heel vroeg aan het denken gezet over de volwassenenzorg en het transitieproces, waar ze in de nabije toekomst mee te maken gaan krijgen. Ook kan de voortgang van de jongere op het gebied van zelfstandigheid worden gemonitord.

Tool Ready Steady GO

Zie voor de voorlopige Nederlandse versies ook:

Jongeren alleen in de spreekkamer

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142vrije-tijd-picto-142ouders_geel-grijs-142

Het doel van de tool Jongeren alleen in de spreekkamer is (het gevoel van) zelfredzaamheid van jongeren te vergroten door ze alleen – zonder aanwezigheid van een ouder – in de spreekkamer te ontvangen. Daarnaast heeft deze tool als doelstelling onderwerpen die in aanwezigheid van een ouder niet goed bespreekbaar zijn (zoals roken, drugs- en alcoholgebruik, seksualiteit) in de spreekkamer aan bod te laten komen. Het is een relatief eenvoudig te implementeren aanpak, die van grote betekenis kan zijn voor het transitieproces van de jongere.

Tool Jongeren alleen in de spreekkamer

Gezamenlijke besluitvorming

Op de website van Kennisplein Chronische Zorg – Zelfmanagement is informatie beschikbaar over gezamenlijke besluitvorming, waarbij zorgverlener en patiënt samen kiezen voor de zorg en behandeling. Dit leidt tot beter geïnformeerde patiënten, meer vertrouwen in en tevredenheid over de behandeling, en meer therapietrouw. Gezamenlijke besluitvorming vraagt van zorgverleners een meedenkende en coachende stijl van communiceren. Lees hier hoe je in negen stappen tot gezamenlijke besluitvorming komt.

Kwaliteit van Leven in de Spreekkamer

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

Chronische aandoeningen kunnen een grote impact op het welzijn van het kind of de jongere hebben. Door het gebruik van Kwaliteit van leven-vragenlijsten komt het psychosociale functioneren in de spreekkamer stelselmatig aan de orde. Zij geven een beeld van het psychosociale functioneren van de jongere en van de omgang met de aandoening, waardoor zorgverleners problemen vroegtijdig kunnen signaleren. Professionals kunnen kiezen voor toepassing van het Kwaliteit van Leven in de spreekkamer instrument (KLIK) óf de Lastmeter.

Tool Kwaliteit van Leven in de Spreekkamer

Groei-wijzer

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

De Groei-wijzer is een zelfmanagement planningsinstrument voor jongeren en hun ouders. Het helpt hen te ontdekken hoe de jongeren zelfstandiger kunnen worden en daarvoor concrete plannen kunnen maken. Jongeren en ouders gaan dit zelf na op negen participatiedomeinen: Ik, Zorg, Relaties, Studie, Werk, Wonen, Vervoer, Vrije tijd en Sport. De Groei-wijzer gaat uit van drie fasen (7-11 jaar, 12-16 jaar en 17 jaar en ouder).

De Groei-wijzer is een vergelijkbaar instrument als het Individueel Transitie Plan (ITP). Ze hebben beide als doel jongeren en ouders te ondersteunen bij het stapsgewijs ontwikkelen van meer zelfstandigheid en zelfredzaamheid. Een verschil is dat de Groei-wijzer nog meer aandacht besteedt aan de negen participatieschema’s dan het Basis ITP. Inmiddels is er ook een aangepaste versie van de Groei-wijzer ontwikkeld voor gebruik door jongeren met chronische nierziekten en hun ouders. In de toekomst zullen nog meer aangepaste versies volgen, onder andere voor cystic fibrosis en reuma.gemaakt

Tool Groei-wijzer

Groepsconsult

zorg-picto-142

Het groepsconsult (GMC) is een vorm van consultvoering waarbij zes tot acht jongeren gezamenlijk een consult met hun zorgverlener hebben. De arts bespreekt het ziekteverloop en de behandeling beurtelings met elke jongere. Patiënten kunnen zowel informatie van medepatiënten ontvangen als informatie aan andere patiënten geven. Op deze manier kunnen GMC’s een instrument zijn om het zelfmanagement van patiënten te vergroten. Een groepsconsult is een volledige vervanging van een individueel consult met de betreffende zorgverlener, maar vervangt niet álle individuele consulten. Groepsconsulten en individuele consulten worden dus naast elkaar aangeboden.

Tool Groepsconsult

Cyberpoli

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

De Cyberpoli is een online en interactieve ontmoetingsplaats voor kinderen en jongeren met een chronische ziekte als coeliakie, diabetes, astma, IBD (darmaandoeningen waaronder Colitis Ulcerosa en ziekte van Crohn), aangeboren hartafwijkingen of CF. Op deze website kunnen kinderen en jongeren met een chronische aandoening vragen stellen aan experts en ervaringsdeskundigen. Verder kunnen ze op de site chatten, columns van en interviews met andere jongeren lezen en informatie over hun aandoening vinden. Onder de paraplu van de Cyberpoli zijn afzonderlijke websites te vinden voor de genoemde verschillende aandoeningen.

Tool Cyberpoli

Reuma Uitgedaagd!

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

Reuma Uitgedaagd! Is een zelfmanagementtraining voor jongeren van 16-25 jaar met een vorm van reuma. Speciaal opgeleide jongeren die zelf ook reuma hebben begeleiden de training. De zelfmanagementtraining wordt gegeven in een weekend (live) maar kan ook thuis (online) gevolgd worden. De regie houden over het eigen leven met reuma staat centraal. Samen met andere jongeren werken zij aan thema’s als medicijnen, communicatie, relaties, intimiteit, sporten en bewegen, pijn, een dipje en vermoeidheid. 

Tool Zelfmanagement cursus ReumaUitgedaagd!

Motivational Interviewing (MI)

zorg-picto-142

Motivational Interviewing is een gesprekstechniek die jongeren met chronische aandoeningen helpt om zelf in te zien wat voor problemen zij hebben. Daarnaast moeten zorgverleners hen motiveren dit probleem aan te pakken, zodat er een (gedrags)verandering plaatsvindt.

Tool Motivational Interviewing

Zie ook: Handleiding motivational interviewing voor zorgprofessionals

Ik en anderen

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142ouders_geel-grijs-142

Deze tool bevat een handig en gebruiksvriendelijk schema voor jongeren met chronische aandoeningen, waarmee zij in één oogopslag hun contacten en relaties in kaart kunnen brengen. Op deze manier kunnen de jongeren inzicht krijgen in de wijze waarop hun sociale netwerk zou kunnen bijdragen aan de tegemoetkoming in hun hulp- en ondersteuningsvragen.

Tool ik en anderen

Zie ook: Voorbeeld Schema ik en anderen

Zevensprong naar zelfstandigheid

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

De Zevensprong naar zelfstandigheid biedt handige tips en links voor kinderen/jongeren met een beperking en hun ouders om de kinderen/jongeren zoveel mogelijk te laten participeren in de samenleving. De tool kan een inspiratiebron zijn voor professionals die kinderen/jongeren en hun ouders ondersteuning bieden op stapsgewijs zo zelfstandig mogelijk te worden en te leren verantwoordelijkheid te dragen.

Tool Zevensprong naar zelfstandigheid

DiaCare4U

zorg-picto-142

Diacare4U biedt klinische psychosociale ondersteuning aan jongeren met Diabetes Mellitus type I. Het is gericht op het accepteren en leren omgaan met de beperkingen van de aandoening en bij het uitvoeren van zelfcontrole. Jongeren worden gedurende vijf weken opgenomen in een paviljoen van Adelante-Zorggroep in Valkenburg en krijgen daar medische en psychosociale begeleiding, diabeteseducatie en onderwijs.

Tool Diacare4u

Suikerplein

ik-picto-180zorg-picto-142

Suikerplein is een website die wordt gebruikt door het Kinder Diabetes Centrum Nijmegen (KDCN) voor de behandeling van jongeren vanaf 13 jaar met Diabetes Mellitus type I. De website heeft als doel de jongeren een persoonlijk beveiligd overzicht van de behandeling te geven en daarnaast een virtuele ontmoetingsplek te bieden waar jongeren ervaringen kunnen delen met elkaar én waar ze met hun dokter en verpleegkundigen kunnen chatten en mailen. Suikerplein doet een beroep op de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van de jongeren. Door gebruik van Suikerplein kunnen hulpverleners de diabeteszorg beter afstemmen op de individuele behoeften van de jongeren.

Tool Suikerplein

Zelfmanagement Web

ik-picto-180zorg-picto-142relaties-picto-142studie-picto-142werk-picto-142wonen-picto-142vervoer-picto-142vrije-tijd-picto-142sport-picto-142ouders_geel-grijs-142

Het Zelfmanagement Web is ontwikkeld om te achterhalen hoe een patiënt omgaat met uitdagingen voor zelfmanagement op verschillende levensgebieden. Voor gebruik in Betere Transitie bij Diabetes is het aangepast aan de doelgroep voor jongeren vanaf 12 jaar. Een voorbeeld van zo’n aanpassing is de term ‘sociale contacten’ uit de volwassenenversie is vertaald naar ‘vrienden’. De tool zet de jongeren (maar ook ouders) aan het denken over een breed scala aan thema’s die van belang zijn bij het dagelijkse diabetesmanagement. Hiermee kan de autonomie en de eigen regie van jongeren worden vergroot, worden ouders of verzorgers ondersteund in de opvoeding en verlenen zorgverleners zorg op maat. Ook kan de voortgang van de jongere op het gebied van zelfstandigheid worden gemonitord.

Tool Zelfmanagement Web

Zie voor meer informatie ook: